İçeriğe geç
EN Ücretsiz aç
Lise

Yay sarkacı simülasyonu

Bir yaya asılı kütle aşağı yukarı titreşiyor, konumunun grafiği yanda canlı çiziliyor. Yayı sertleştir, kütleyi ağırlaştır, genliği büyüt; periyodun nasıl değiştiğini gör.

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.

Yay sabiti, kütle ve genlik kaydırıcılarıyla yay sarkacı ve konum-zaman grafiği

Bu deneyde ne oluyor?

Yay gerildikçe ya da sıkıştırıldıkça geri çekici bir kuvvet uygular; bu kuvvet uzama miktarıyla orantılıdır (Hooke yasası: F = k·x). k yay sabitidir ve yayın sertliğini gösterir.

Denge konumundan çekilip bırakılan kütle, geri çağırıcı kuvvet yüzünden denge noktası etrafında gidip gelir. Bu harekete basit harmonik hareket denir; konumun zamanla değişimi sinüs eğrisi çizer.

Periyot yalnızca kütleye ve yay sabitine bağlıdır. Sert yay hızlı titreşir, ağır kütle yavaş. Genlik, yani ne kadar çekildiği, periyodu değiştirmez.

Formül

T = 2π √(m / k) · F = k · x

  • T: periyot, s
  • m: kütle, kg
  • k: yay sabiti, N/m
  • x: denge konumundan uzaklık, m

Deneyde bunları dene

  1. k = 50 N/m, m = 1 kg ile başlat. Periyot yaklaşık 0,89 s.
  2. Kütleyi 4 katına çıkar (1’den 4 kg’a). Periyot iki katına çıkar: yaklaşık 1,78 s.
  3. Yay sabitini 200 N/m yap. Yay sertleşir, kütle daha hızlı titreşir; periyot kısalır.
  4. Genliği 0,05 m’den 0,25 m’ye çıkar. Kütle daha uzağa gider ama periyot aynı kalır.

Deneyi tarayıcıda aç →

Sorular ve cevaplar

k = 100 N/m olan bir yaya 1 kg asılırsa periyot kaç saniye olur? (π ≈ 3,14)

T = 2π√(1/100) = 6,28 · 0,1 ≈ 0,63 s.

Kütleyi değiştirmeden periyodu yarıya indirmek için yay sabiti ne kadar olmalı?

4 katına çıkmalı; periyot √(1/k) ile orantılıdır.

Yay sarkacının periyodu Ay’da değişir mi?

Değişmez. Formülde g yoktur; yerçekimi yalnızca denge konumunu kaydırır.

Öğretmenler için

  • Basit sarkaçla karşılaştırın: birinde periyot g’ye bağlı, öbüründe değil. Neden?
  • Farklı kütlelerde periyodu ölçtürüp T² – m grafiğinden yay sabitini buldurabilirsiniz.

Yay sarkacı simülasyonu

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.