Bu deneyde ne oluyor?
Yay gerildikçe ya da sıkıştırıldıkça geri çekici bir kuvvet uygular; bu kuvvet uzama miktarıyla orantılıdır (Hooke yasası: F = k·x). k yay sabitidir ve yayın sertliğini gösterir.
Denge konumundan çekilip bırakılan kütle, geri çağırıcı kuvvet yüzünden denge noktası etrafında gidip gelir. Bu harekete basit harmonik hareket denir; konumun zamanla değişimi sinüs eğrisi çizer.
Periyot yalnızca kütleye ve yay sabitine bağlıdır. Sert yay hızlı titreşir, ağır kütle yavaş. Genlik, yani ne kadar çekildiği, periyodu değiştirmez.
Formül
T = 2π √(m / k) · F = k · x
- T: periyot, s
- m: kütle, kg
- k: yay sabiti, N/m
- x: denge konumundan uzaklık, m
Deneyde bunları dene
- k = 50 N/m, m = 1 kg ile başlat. Periyot yaklaşık 0,89 s.
- Kütleyi 4 katına çıkar (1’den 4 kg’a). Periyot iki katına çıkar: yaklaşık 1,78 s.
- Yay sabitini 200 N/m yap. Yay sertleşir, kütle daha hızlı titreşir; periyot kısalır.
- Genliği 0,05 m’den 0,25 m’ye çıkar. Kütle daha uzağa gider ama periyot aynı kalır.
Sorular ve cevaplar
k = 100 N/m olan bir yaya 1 kg asılırsa periyot kaç saniye olur? (π ≈ 3,14)
T = 2π√(1/100) = 6,28 · 0,1 ≈ 0,63 s.
Kütleyi değiştirmeden periyodu yarıya indirmek için yay sabiti ne kadar olmalı?
4 katına çıkmalı; periyot √(1/k) ile orantılıdır.
Yay sarkacının periyodu Ay’da değişir mi?
Değişmez. Formülde g yoktur; yerçekimi yalnızca denge konumunu kaydırır.
Öğretmenler için
- Basit sarkaçla karşılaştırın: birinde periyot g’ye bağlı, öbüründe değil. Neden?
- Farklı kütlelerde periyodu ölçtürüp T² – m grafiğinden yay sabitini buldurabilirsiniz.






