Bu deneyde ne oluyor?
Eğik düzlemdeki bir cisme ağırlığının iki bileşeni etki eder: biri yüzeye paralel olup cismi aşağı iter (m·g·sinα), öbürü yüzeye diktir ve cismi yüzeye bastırır (m·g·cosα).
Sürtünme kuvveti cismin hareketine karşı koyar ve yüzeye bastıran kuvvetle orantılıdır. Aşağı iten kuvvet sürtünmenin en büyük değerini geçerse cisim kaymaya başlar. Bu, tanα > μ olduğunda olur.
Kayan cismin ivmesi a = g(sinα − μ·cosα) ile bulunur. Formülde kütle yoktur: ağır ya da hafif, aynı yüzeydeki iki kutu aynı ivmeyle kayar.
Formül
a = g · (sin α − μ · cos α)
- a: ivme, m/s²
- α: eğim açısı
- μ: sürtünme katsayısı
- g: yerçekimi ivmesi, m/s²
Deneyde bunları dene
- α = 30°, μ = 0,2 ile başlat. Kutu kayar; ivme yaklaşık 3,2 m/s².
- Açıyı yavaşça azalt. Yaklaşık 11°’nin altında kutu artık kaymaz: tan 11° ≈ 0,2.
- Kütleyi 2 kg’dan 10 kg’a çıkar. İvme değişmez.
- μ’yü 0 yap (buz gibi kaygan). İvme g · sinα olur; 30°’de yaklaşık 4,9 m/s².
Sorular ve cevaplar
Sürtünmesiz, 30° eğimli bir düzlemde cismin ivmesi nedir? (g = 10 m/s²)
a = g · sin 30° = 10 · 0,5 = 5 m/s².
μ = 0,5 olan bir yüzeyde cisim hangi açıdan sonra kaymaya başlar?
tanα > 0,5 olduğunda; yaklaşık 26,6°’nin üstünde.
Kütle iki katına çıkarsa ivme neden değişmez?
Hem aşağı iten kuvvet hem sürtünme kütleyle orantılı artar. İkisi de m içerdiği için ivmede kütle sadeleşir.
Öğretmenler için
- Bir kitabın üstüne silgi koyup kitabı yavaşça eğerek kayma açısını ölçtürün; sonra μ’yü tanα’dan hesaplatın.
- Simülasyonda aynı μ ile kayma açısını bulup sınıftaki ölçümle karşılaştırın.






