Bu deneyde ne oluyor?
Basit sarkaç, ucuna küçük bir ağırlık asılmış bir iptir. Denge konumundan çekip bırakınca gidip gelmeye başlar. Bir tam gidiş-gelişin süresine periyot denir.
Periyot yalnızca ipin boyuna ve yerçekimi ivmesine bağlıdır. İp dört katına çıkarsa periyot iki katına çıkar. Ağırlığın kütlesi ve (küçük açılarda) bırakıldığı açı periyodu değiştirmez. Galileo bunu kilisede sallanan avizeleri izleyerek fark etmişti.
Yerçekiminin zayıf olduğu yerde sarkaç daha yavaş sallanır. Ay’da yerçekimi Dünya’nın yaklaşık altıda biri olduğu için aynı sarkacın periyodu yaklaşık 2,5 kat uzun olur.
Formül
T = 2π √(L / g)
- T: periyot, saniye (s)
- L: ipin boyu, metre (m)
- g: yerçekimi ivmesi; Dünya’da yaklaşık 9,8 m/s²
Deneyde bunları dene
- ▶ ile başlat, L = 1 m’de periyodu oku. Periyot yaklaşık 2 saniyedir: 2π√(1/9,8) ≈ 2,0 s.
- İpi 0,5 m yap, periyodu not et; sonra 2 m yap. İp dört katına çıkınca periyot iki katına çıkar: yaklaşık 1,4 s’den 2,8 s’ye.
- Açıyı 10°’den 30°’ye çıkar. Periyot neredeyse hiç değişmez. 60°–80°’de formülden biraz daha uzun olur.
- “Ay” düğmesine bas. Aynı ip boyunda periyot yaklaşık 2,5 katına çıkar; sarkaç ağır çekim gibi sallanır.
- “Jüpiter”e bas. Yerçekimi güçlü olduğu için sarkaç hızlanır, periyot kısalır.
Sorular ve cevaplar
1 m’lik bir sarkacın Dünya’daki periyodu yaklaşık kaç saniyedir? (g = 9,8 m/s², π ≈ 3,14)
T = 2π√(1/9,8) ≈ 6,28 × 0,32 ≈ 2,0 s.
Sarkacın ipi 4 katına çıkarılırsa periyodu nasıl değişir?
Periyot ipin boyunun kareköküyle orantılıdır: √4 = 2, yani periyot 2 katına çıkar.
Sarkacın ucundaki ağırlığı iki katına çıkarırsak periyot değişir mi?
Değişmez. Formülde kütle yoktur; ağır cismi çeken kuvvet de büyür, ivme aynı kalır.
Aynı sarkaç Ay’da neden daha yavaş sallanır?
Ay’daki yerçekimi ivmesi (yaklaşık 1,6 m/s²) Dünya’dakinden küçüktür. g küçülünce √(L/g) büyür, periyot uzar.
Periyot formülü neden büyük açılarda tam tutmaz?
Formül küçük açılar için yapılan bir yaklaşıma dayanır (yaklaşık 15°’ye kadar çok iyi tutar). Açı büyüdükçe gerçek periyot formülün verdiğinden biraz uzun olur.
Öğretmenler için
- Öğrenciler on salınımın süresini ölçüp ona bölerek periyodu bulabilir; deneydeki değerle karşılaştırırlar.
- Farklı ip boyları için T² – L grafiği çizdirirsen doğru elde edilir; eğimden g hesaplanabilir.






