Bu deneyde ne oluyor?
Serbest düşme, bir cismin yalnızca yerçekiminin etkisiyle düşmesidir. Hava direnci yoksa bütün cisimler kütleleri ne olursa olsun aynı ivmeyle hızlanır; Dünya’da bu ivme yaklaşık 9,8 m/s²’dir.
Günlük hayatta tüyün yavaş düşmesinin nedeni ağırlığı değil, hava direncidir. Geniş ve hafif tüyü hava kolayca frenler; topu ise çok az etkiler.
Galileo bu fikri 1600’lerde savundu. 1971’de Apollo 15 astronotu David Scott, havası olmayan Ay’da bir çekiçle bir tüyü aynı anda bıraktı; ikisi yere birlikte düştü.
Formül
h = ½ · g · t² · v = g · t · t = √(2h / g)
- h: düşülen yükseklik, m
- t: düşme süresi, s
- v: hız, m/s
- g: yerçekimi ivmesi, m/s²
Deneyde bunları dene
- “Hava var” açıkken h = 20 m’den başlat. Top yaklaşık 2 saniyede yere düşer, tüy çok geride kalır.
- “Hava var”ı kapat ve yeniden başlat. Top ve tüy yere aynı anda değer.
- Yüksekliği 20 m’den 5 m’ye indir. Düşme süresi yarıya iner: süre yüksekliğin kareköküyle değişir.
- “Ay”ı seç. Cisimler çok daha yavaş düşer; 20 m’den yaklaşık 5 saniyede.
Sorular ve cevaplar
20 m yükseklikten bırakılan bir taş kaç saniyede yere düşer? (g = 10 m/s², hava direnci yok)
t = √(2h / g) = √(40 / 10) = 2 s.
Bu taş yere hangi hızla çarpar?
v = g · t = 10 · 2 = 20 m/s.
Havasız ortamda tüy ve top neden aynı anda düşer?
Yerçekimi ağır cisme daha büyük kuvvet uygular ama onu hızlandırmak da o kadar zordur. Sonuçta ivme kütleden bağımsızdır: a = g.
Paraşütçü neden belli bir hızdan sonra hızlanmaz?
Hava direnci hızla artar ve bir noktada ağırlığa eşit olur. Net kuvvet sıfırlanınca cisim sabit hızla düşer; buna limit hız denir.
Öğretmenler için
- Sınıfta bir kâğıdı düz ve buruşturulmuş hâlde bırakıp karşılaştırın, sonra havasız ortamı simülasyonda gösterin.
- Farklı yükseklikler için düşme sürelerini tabloya yazdırıp h – t² grafiğini çizdirebilirsiniz.






