İçeriğe geç
EN Ücretsiz aç
Ortaokul · Lise

Serbest düşme deneyi

Bir top ve bir tüy aynı yükseklikten bırakılıyor. Hava varken tüy geride kalıyor; havayı kapatınca ikisi yere aynı anda değiyor. Yüksekliği ve gezegeni değiştirip düşme süresini ölç.

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.

Yükseklik kaydırıcısı ve hava düğmesiyle top ve tüyün serbest düşme deneyi

Bu deneyde ne oluyor?

Serbest düşme, bir cismin yalnızca yerçekiminin etkisiyle düşmesidir. Hava direnci yoksa bütün cisimler kütleleri ne olursa olsun aynı ivmeyle hızlanır; Dünya’da bu ivme yaklaşık 9,8 m/s²’dir.

Günlük hayatta tüyün yavaş düşmesinin nedeni ağırlığı değil, hava direncidir. Geniş ve hafif tüyü hava kolayca frenler; topu ise çok az etkiler.

Galileo bu fikri 1600’lerde savundu. 1971’de Apollo 15 astronotu David Scott, havası olmayan Ay’da bir çekiçle bir tüyü aynı anda bıraktı; ikisi yere birlikte düştü.

Formül

h = ½ · g · t² · v = g · t · t = √(2h / g)

  • h: düşülen yükseklik, m
  • t: düşme süresi, s
  • v: hız, m/s
  • g: yerçekimi ivmesi, m/s²

Deneyde bunları dene

  1. “Hava var” açıkken h = 20 m’den başlat. Top yaklaşık 2 saniyede yere düşer, tüy çok geride kalır.
  2. “Hava var”ı kapat ve yeniden başlat. Top ve tüy yere aynı anda değer.
  3. Yüksekliği 20 m’den 5 m’ye indir. Düşme süresi yarıya iner: süre yüksekliğin kareköküyle değişir.
  4. “Ay”ı seç. Cisimler çok daha yavaş düşer; 20 m’den yaklaşık 5 saniyede.

Deneyi tarayıcıda aç →

Sorular ve cevaplar

20 m yükseklikten bırakılan bir taş kaç saniyede yere düşer? (g = 10 m/s², hava direnci yok)

t = √(2h / g) = √(40 / 10) = 2 s.

Bu taş yere hangi hızla çarpar?

v = g · t = 10 · 2 = 20 m/s.

Havasız ortamda tüy ve top neden aynı anda düşer?

Yerçekimi ağır cisme daha büyük kuvvet uygular ama onu hızlandırmak da o kadar zordur. Sonuçta ivme kütleden bağımsızdır: a = g.

Paraşütçü neden belli bir hızdan sonra hızlanmaz?

Hava direnci hızla artar ve bir noktada ağırlığa eşit olur. Net kuvvet sıfırlanınca cisim sabit hızla düşer; buna limit hız denir.

Öğretmenler için

  • Sınıfta bir kâğıdı düz ve buruşturulmuş hâlde bırakıp karşılaştırın, sonra havasız ortamı simülasyonda gösterin.
  • Farklı yükseklikler için düşme sürelerini tabloya yazdırıp h – t² grafiğini çizdirebilirsiniz.

Serbest düşme deneyi

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.