Bu deneyde ne oluyor?
Fırlatılan bir cisim iki hareketi aynı anda yapar. Yatayda hızı değişmez, çünkü (hava direncini saymazsak) onu yatayda iten ya da yavaşlatan bir kuvvet yoktur. Düşeyde ise yerçekimi onu her saniye biraz daha aşağı çeker. Bu ikisinin birleşimi parabol şeklinde bir yol çizer.
Yerden eğik atışta en uzağa giden açı 45°’dir. Birbirini 90°’ye tamamlayan açılar (30° ile 60° gibi) aynı menzili verir; yüksek açıyla atılan top daha uzun süre havada kalır ama aynı yere düşer.
Açı 0° ve atış bir yükseklikten yapılırsa yatay atış olur. Cismin yere düşme süresi yalnızca yüksekliğe bağlıdır; aynı yükseklikten bırakılan bir topla yatay fırlatılan bir top yere aynı anda değer.
Formül
R = v₀² · sin(2α) / g · H = (v₀ · sin α)² / 2g · t = 2 · v₀ · sin α / g
- R: menzil, m (yerden atışta)
- H: çıkılan en yüksek nokta, m
- t: uçuş süresi, s
- v₀, α: atış hızı (m/s) ve açısı
Deneyde bunları dene
- v₀ = 20 m/s, α = 45°, h₀ = 0 ile başlat. Menzil yaklaşık 41 m çıkar: 20² · sin 90° / 9,8 ≈ 40,8 m.
- Açıyı önce 30°, sonra 60° yap. İkisinde de top aynı yere düşer (yaklaşık 35 m); 60°’de daha yükseğe çıkar, daha uzun süre havada kalır.
- Hızı iki katına çıkar (20’den 40 m/s’ye). Menzil dört katına çıkar: menzil hızın karesiyle büyür.
- α = 0° ve h₀ = 20 m yap. Yatay atış: top yaklaşık 2 saniyede yere düşer, hız ne olursa olsun.
- “Ay” düğmesine bas. Aynı atış Ay’da yaklaşık altı kat uzağa gider.
Sorular ve cevaplar
Yerden 45° ile 30 m/s hızla atılan bir topun menzili kaç metredir? (g = 10 m/s²)
R = v₀² · sin 90° / g = 900 / 10 = 90 m.
30° ve 60° ile aynı hızla atılan iki top nereye düşer?
Aynı yere. sin(2 · 30°) = sin(2 · 60°) = sin 60°, yani menziller eşittir. 60° ile atılan daha yükseğe çıkar ve daha uzun süre havada kalır.
20 m yükseklikten yatay atılan bir cisim kaç saniyede yere düşer? (g = 10 m/s²)
t = √(2h / g) = √(40 / 10) = 2 s. Yatay hız bu süreyi değiştirmez.
Tepe noktasında topun hızı sıfır mıdır?
Hayır. Düşey hızı sıfırdır ama yatay hızı (v₀ · cos α) devam eder.
Öğretmenler için
- Sınıfa “Hangi açı en uzağa atar?” diye sorup tahminleri tahtaya yazdır; sonra deneyde 5°’lik adımlarla deneyin.
- Basketbol atışı ya da penaltı gibi gerçek örneklerle bağlayın: gerçekte hava direnci menzili kısaltır ve en iyi açıyı biraz düşürür.






