Bu deneyde ne oluyor?
Gezegenler Güneş’in çekim kuvveti yüzünden onun çevresinde dolanır. Doğru hızla fırlatılan bir cisim, hem ileri gidip hem düşerek sürekli yıldızın çevresinde döner.
Kepler’in birinci yasasına göre yörüngeler, Güneş’in odaklardan birinde olduğu elipslerdir. İkinci yasasına göre gezegen ile Güneş’i birleştiren doğru eşit sürelerde eşit alanlar tarar; bu yüzden gezegen Güneş’e yakınken hızlı, uzaktayken yavaş gider.
Simülasyonda hız, çember yörünge hızının katı olarak verilir. 1 tam çember çizer. Biraz daha hızlı bir gezegen elips çizer. Hız çember hızının yaklaşık 1,41 katına (√2) ulaşınca gezegen kaçar; buna kaçış hızı denir. Çok yavaş bir gezegen yıldıza düşer.
Formül
v_çember = √(G·M / r) · v_kaçış = √2 · v_çember
- G: evrensel çekim sabiti
- M: yıldızın kütlesi
- r: yıldıza uzaklık
Deneyde bunları dene
- Hızı 1,00 yap. Gezegen çember çizer ve hızı hiç değişmez.
- Hızı 1,20 yap (başlangıç değeri). Yörünge elips olur; gezegen yıldıza yakınken hızlanır, uzakta yavaşlar.
- Hızı 1,41’in üstüne çıkar. Gezegen geri dönmez, uzaya kaçar.
- Hızı 0,40’a indir. Gezegen yıldıza düşer.
Sorular ve cevaplar
Dünya Güneş’e Ocak ayında daha yakındır. Bu ayda yörüngesinde daha mı hızlı gider?
Evet. Kepler’in ikinci yasasına göre Güneş’e yakınken daha hızlı hareket eder.
Çember yörünge hızı 7,9 km/s olan bir uydunun kaçış hızı yaklaşık kaçtır?
v_kaçış = √2 · 7,9 ≈ 11,2 km/s.
Uzay istasyonundaki astronotlar neden ağırlıksız gibi görünür?
İstasyon ve astronotlar sürekli Dünya’ya doğru düşer ama ileri doğru hızları yüzünden Dünya’nın çevresini dolaşırlar. Birlikte düştükleri için ağırlıksız gibi hissederler.
Öğretmenler için
- Bir ipin ucuna bağlı silgiyi çevirerek merkezcil kuvveti gösterin, sonra ipin yerine yerçekimini koyun.
- Coğrafya dersindeki “Dünya’nın Güneş’e en yakın ve en uzak olduğu günler” konusuyla bağlayabilirsiniz.






