İçeriğe geç
EN Ücretsiz aç
Ortaokul · Lise

Kaldırma kuvveti deneyi

Bir cismi suya, tuzlu suya, yağa ya da cıvaya bırak. Yoğunluğunu değiştirdikçe ne zaman yüzdüğünü, ne zaman askıda kaldığını, ne zaman battığını izle; kaldırma kuvveti ve ağırlık ekranda yazıyor.

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.

Cisim yoğunluğu ve hacim kaydırıcılarıyla kaldırma kuvveti deneyi; su, tuzlu su, yağ ve cıva seçenekleri

Bu deneyde ne oluyor?

Sıvıya batırılan her cisme sıvı yukarı doğru bir kuvvet uygular. Bu kuvvet, cismin yerini değiştirdiği sıvının ağırlığına eşittir. Arşimet’in hamamda fark ettiği söylenen ilke budur.

Bir cismin yüzüp yüzmeyeceğini yoğunlukların karşılaştırması belirler. Cismin yoğunluğu sıvınınkinden azsa yüzer, eşitse sıvının içinde askıda kalır, fazlaysa batar. Yüzen cismin ne kadarının suyun altında kaldığı da bu orana bağlıdır.

Tuzlu su saf sudan yoğundur; Lut Gölü’nde insanların kolayca yüzmesi bundandır. Cıva çok yoğun olduğu için demir bile cıvada yüzer.

Formül

Fₖ = ρ(sıvı) · g · V(batan)

  • Fₖ: kaldırma kuvveti, newton (N)
  • ρ(sıvı): sıvının yoğunluğu, kg/m³ (su 1000)
  • V(batan): cismin sıvının içinde kalan hacmi, m³

Deneyde bunları dene

  1. Cismin yoğunluğunu 600 kg/m³ bırak, sıvı su. Cisim yüzer; hacminin yaklaşık %60’ı suyun altında kalır.
  2. Yoğunluğu yavaşça 950’ye getir. Cisim gittikçe daha derine oturur; 950’de neredeyse tamamı suyun altındadır.
  3. 1200 kg/m³ yap. Cisim batar: ağırlığı, tamamen batınca bile kaldırma kuvvetinden büyüktür.
  4. Yoğunluğu 1000 yap: batar. Sonra “Tuzlu su”ya geç. Tuzlu suyun yoğunluğu (1030) cisminkinden fazla olduğu için aynı cisim bu kez yüzer.
  5. Yoğunluğu 950 yapıp “Yağ”a geç. Suda yüzen cisim yağda batar; yağın yoğunluğu (920) sudan azdır.

Deneyi tarayıcıda aç →

Sorular ve cevaplar

Hacmi 2 L olan bir cisim suya tamamen batırılırsa kaldırma kuvveti kaç newton olur? (g = 10 m/s²)

V = 2 L = 0,002 m³. Fₖ = 1000 · 10 · 0,002 = 20 N.

Yoğunluğu 800 kg/m³ olan tahta suda yüzerken hacminin ne kadarı suyun altındadır?

800 / 1000 = 0,8, yani yaklaşık %80’i.

Demirden yapılan gemiler neden batmaz?

Gemi içi boş bir yapıdır; içindeki hava ile birlikte ortalama yoğunluğu sudan azdır. Ayrıca çok büyük bir hacimde suyun yerini değiştirdiği için kaldırma kuvveti ağırlığını karşılar.

Bir yumurta saf suda batıyor, tuzlu suda yüzüyor. Neden?

Yumurtanın yoğunluğu saf sudan biraz fazla, tuzlu sudan azdır. Tuz suyun yoğunluğunu artırır ve kaldırma kuvveti büyür.

Öğretmenler için

  • Deneyden önce evde ya da sınıfta yumurta ve tuzlu su deneyi yapılabilir; sanal deney sonuçları sayılarla açıklar.
  • Öğrencilerden bir cismin suda yüzüp yağda battığı yoğunluk aralığını bulmalarını isteyin.

Kaldırma kuvveti deneyi

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.