İçeriğe geç
EN Ücretsiz aç
Ortaokul

Kaldıraç ve tork deneyi

Tahterevallinin iki yanına farklı kütleler koyup destekten uzaklıklarını değiştir. Hafif bir yükün, uzağa konunca ağır bir yükü nasıl dengelediğini kendin bul.

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.

İki kütle ve uzaklık kaydırıcılarıyla tahterevalli üzerinde kaldıraç ve moment deneyi

Bu deneyde ne oluyor?

Kaldıraç, bir destek noktası etrafında dönebilen sert bir çubuktur. Tahterevalli, makas, el arabası ve kerpeten birer kaldıraçtır.

Bir kuvvetin döndürme etkisine moment ya da tork denir: kuvvet ile destek noktasına uzaklığın çarpımıdır. İki yandaki momentler eşit olunca kaldıraç dengede kalır.

Bu yüzden hafif bir çocuk tahterevallinin ucuna, ağır bir yetişkin desteğe yakın oturunca denge sağlanır. Arşimet’e atfedilen “Bana bir dayanak noktası verin, Dünya’yı yerinden oynatayım” sözü de bu ilkeden gelir.

Formül

m₁ · d₁ = m₂ · d₂

  • m₁, m₂: iki yandaki kütleler, kg
  • d₁, d₂: destek noktasına uzaklıklar, m

Deneyde bunları dene

  1. Başlangıç değerlerine bak (4 kg 1 m’de, 2 kg 1,5 m’de). Sol taraf ağır basar: 4 · 1 = 4, 2 · 1,5 = 3.
  2. d₂’yi 2 m yap. Tahterevalli dengeye gelir: 2 · 2 = 4.
  3. m₁’i 6 kg yap ve dengeyi yeniden bul. m₂ = 2 kg ile d₂ = 3 m gerekir: 6 · 1 = 2 · 3.

Deneyi tarayıcıda aç →

Sorular ve cevaplar

30 kg’lık bir çocuk destekten 2 m uzakta oturuyor. 60 kg’lık babası dengeyi sağlamak için nereye oturmalı?

30 · 2 = 60 · d, d = 1 m.

Uzun saplı bir anahtarla cıvatayı sökmek neden daha kolaydır?

Kol uzadıkça aynı kuvvet daha büyük moment oluşturur; cıvatayı döndürmek için daha az kuvvet yeter.

Makas hangi tür kaldıraçtır?

Destek noktası (vida) ortada olduğu için birinci tür kaldıraçtır; tahterevalli de öyledir.

Öğretmenler için

  • Bir cetvel, kalem ve madeni paralarla sınıfta küçük bir tahterevalli kurup sonuçları simülasyonla karşılaştırın.
  • Öğrencilerden evdeki kaldıraçları (kapı kolu, el arabası, cımbız) bulup destek noktasını işaretlemelerini isteyin.

Kaldıraç ve tork deneyi

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.