Bu deneyde ne oluyor?
Pascal ilkesine göre kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç, sıvının her noktasına aynen iletilir.
Hidrolik preste iki piston aynı sıvıya bağlıdır. Küçük pistona uygulanan kuvvet bir basınç oluşturur; aynı basınç büyük pistonun geniş yüzeyine etki edince çok daha büyük bir kuvvet doğar. Büyük piston küçüğün yüz katı genişse kuvvet de yüz kat büyür.
Bunun bir bedeli vardır: büyük piston, küçük pistonun indiği mesafenin yalnızca yüzde biri kadar yükselir. İş (kuvvet × yol) iki tarafta aynıdır. Araba tamirhanelerindeki krikolar, iş makineleri ve araçların fren sistemi bu ilkeyle çalışır.
Formül
F₁ / A₁ = F₂ / A₂
- F₁, F₂: küçük ve büyük pistondaki kuvvetler, N
- A₁, A₂: piston alanları, cm²
Deneyde bunları dene
- Başlangıç değerleriyle (100 N, 4 cm², 400 cm²) bak. Büyük pistonda 10 000 N oluşur ve yaklaşık 9800 N ağırlığındaki araba kalkar.
- A₁’i 4’ten 8 cm²’ye büyüt. Büyük pistondaki kuvvet yarıya iner ve araba kalkmaz.
- A₁ = 8 cm² iken F₁’i 200 N yap. Araba yeniden kalkar: basınç yine aynı oldu.
- Pistonların hareketini izle. Küçük piston çok iner, büyük piston çok az yükselir.
Sorular ve cevaplar
Küçük piston 5 cm², büyük piston 500 cm². Küçük pistona 50 N uygulanırsa büyük pistonda ne kadar kuvvet oluşur?
F₂ = F₁ · A₂ / A₁ = 50 · 500 / 5 = 5000 N.
Bu preste küçük piston 20 cm inerse büyük piston ne kadar yükselir?
Hacim aynı kalır: 5 · 20 = 500 · h, h = 0,2 cm.
Hidrolik pres enerji üretir mi?
Hayır. Kuvveti büyütür ama yolu aynı oranda küçültür; yapılan iş iki tarafta aynıdır.
Öğretmenler için
- İki farklı boy şırıngayı bir hortumla bağlayıp öğrencilere ittirtin; büyük şırıngayı durdurmanın ne kadar zor olduğunu hissetsinler.
- Araçların fren sistemini şema üzerinde Pascal ilkesiyle açıklayabilirsiniz.






