Bu deneyde ne oluyor?
Gaz, sürekli ve rastgele hareket eden taneciklerden oluşur. Tanecikler kabın duvarlarına çarptıkça basınç oluşturur. Sıcaklık arttıkça tanecikler hızlanır, duvarlara daha sık ve daha sert çarpar.
Piston serbestse gaz ısınınca pistonu iter ve genleşir; basınç aynı kalırken hacim mutlak sıcaklıkla doğru orantılı artar. Bu Charles yasasıdır.
Piston sabitse gaz genleşemez; bu kez basınç mutlak sıcaklıkla doğru orantılı artar. Bu da Gay-Lussac yasasıdır. Bu yasalarda sıcaklık her zaman kelvin cinsinden alınır: K = °C + 273.
Formül
P · V / T = sabit · V₁/T₁ = V₂/T₂ · P₁/T₁ = P₂/T₂
- P: basınç
- V: hacim
- T: mutlak sıcaklık, kelvin (K)
Deneyde bunları dene
- “Serbest piston”da sıcaklığı 300 K’den 600 K’e çıkar. Tanecikler hızlanır, piston yükselir ve hacim iki katına çıkar.
- “Sabit piston”a geç ve sıcaklığı yine iki katına çıkar. Hacim değişmez, basınç iki katına çıkar.
- Sıcaklığı 100 K’e indir. Tanecikler çok yavaşlar; serbest pistonda hacim küçülür.
Sorular ve cevaplar
Sabit basınçta 2 L’lik gaz 300 K’den 450 K’e ısıtılırsa hacmi kaç litre olur?
V₂ = V₁ · T₂ / T₁ = 2 · 450 / 300 = 3 L.
Gaz yasalarında sıcaklık neden kelvin cinsinden kullanılır?
Hacim ve basınç mutlak sıcaklıkla orantılıdır. Celsius’ta 0 °C tanecik hareketinin durduğu nokta değildir; kelvinde 0 K mutlak sıfırdır.
Yazın araba lastiklerinin basıncı neden artar?
Lastiğin hacmi neredeyse sabittir; sıcaklık artınca içindeki havanın basıncı da artar (Gay-Lussac).
Öğretmenler için
- Sıcak suya ve buzlu suya batırılan şişenin ağzındaki balonla Charles yasasını sınıfta gösterin.
- Kimya dersinde ideal gaz denklemine geçmeden önce kullanılabilir.






