Bu deneyde ne oluyor?
Dalga, enerjinin bir ortamda madde taşınmadan ilerlemesidir. Ortamın tanecikleri yerlerinde salınır; ilerleyen şey hareketin kendisidir.
Enine dalgada tanecikler dalganın ilerleme yönüne dik salınır; ipte ve su yüzeyinde böyledir. Boyuna dalgada tanecikler ilerleme yönünde ileri geri salınır, sıkışma ve seyrelmeler oluşur; ses dalgası boyuna bir dalgadır.
Dalga boyu (λ) art arda iki tepe arasındaki uzaklık, frekans (f) bir saniyedeki salınım sayısıdır. Dalganın hızı bu ikisinin çarpımıdır. Genlik dalganın taşıdığı enerjiyle ilgilidir ama hızı değiştirmez.
Formül
v = λ · f · T = 1 / f
- v: dalga hızı
- λ: dalga boyu
- f: frekans, Hz
- T: periyot, s
Deneyde bunları dene
- λ = 30 cm, f = 0,8 Hz ile izle. Dalga saniyede 24 cm ilerler: 30 · 0,8.
- Kırmızı noktayı izle. Nokta yalnızca aşağı yukarı sallanır, dalgayla birlikte ilerlemez.
- Frekansı iki katına çıkar. Aynı dalga boyunda dalga iki kat hızlı ilerler.
- “Boyuna (yay)”a geç. Halkalar ileri geri salınır; sıkışma ve seyrelme bölgeleri ilerler.
- Genliği değiştir. Dalga yükselir ya da alçalır ama hızı değişmez.
Sorular ve cevaplar
Dalga boyu 2 m, frekansı 5 Hz olan bir dalganın hızı nedir?
v = λ · f = 2 · 5 = 10 m/s.
Ses dalgası enine mi boyuna mı?
Havada boyuna bir dalgadır: hava tanecikleri sesin ilerleme yönünde ileri geri titreşir.
Denizdeki bir şamandıra dalga geçerken neden kıyıya sürüklenmez?
Dalga enerjiyi taşır, suyu değil. Şamandıra yerinde aşağı yukarı salınır.
Öğretmenler için
- Uzun bir yay ya da ip ile sınıfta enine ve boyuna dalga oluşturup simülasyonla karşılaştırın.
- Öğrencilere farklı λ ve f değerleri için hızı hesaplatıp ekrandaki dalgayla kontrol ettirin.






