İçeriğe geç
EN Ücretsiz aç
Ortaokul

Seri ve paralel bağlama deneyi

Solda iki ampul seri, sağda iki ampul paralel bağlı; ikisi de aynı pille çalışıyor. Hangisinin daha parlak yandığını görüyor, bir ampulü çıkarınca diğerine ne olduğunu deniyorsun.

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.

Solda seri, sağda paralel bağlı ikişer ampul ve 9 voltluk iki pil

Bu deneyde ne oluyor?

Seri bağlamada ampuller tek bir yol üzerinde art arda durur. Akım ikisinden de sırayla geçer, pilin gerilimi ampuller arasında paylaşılır. İki eş ampulün her biri pilin yarı gerilimini alır, bu yüzden sönük yanar.

Paralel bağlamada her ampul pile kendi yoluyla bağlanır. Her biri pilin tam gerilimini alır ve tek başına bağlıymış gibi parlak yanar. Bunun bedeli, pilden çekilen toplam akımın artmasıdır; pil daha çabuk biter.

Evlerdeki prizler ve lambalar paralel bağlıdır: bir lambayı kapatınca diğerleri yanmaya devam eder. Eski tip yılbaşı ışıklarında ampuller seri bağlıydı; biri yanınca bütün dizi sönerdi.

Formül

Seri: R = R₁ + R₂ · Paralel: 1/R = 1/R₁ + 1/R₂

  • R: eşdeğer (toplam) direnç, ohm
  • R₁, R₂: ampullerin dirençleri

Deneyde bunları dene

  1. Deneyi aç ve iki devreye bak. Seri devredeki ampuller paraleldekilerden belirgin biçimde sönük yanar.
  2. Seri devrede tellerden birini sil. Yol kesildiği için iki ampul de söner.
  3. Paralel devrede bir ampulün telini sil. Diğer ampul aynı parlaklıkta yanmaya devam eder.
  4. Seri devreye üçüncü bir ampul ekle. Gerilim üçe bölünür, üç ampul de daha da sönükleşir.
  5. Kütüphaneden bir ampermetre alıp pillerin yanına bağla. Paralel devrenin pilden çektiği akım, seri devreninkinin yaklaşık dört katıdır.

Deneyi tarayıcıda aç →

Sorular ve cevaplar

30 Ω’luk iki ampul seri bağlanırsa eşdeğer direnç kaç olur?

R = 30 + 30 = 60 Ω.

Aynı iki ampul paralel bağlanırsa eşdeğer direnç kaç olur?

1/R = 1/30 + 1/30 = 2/30, yani R = 15 Ω. Eş dirençler paralel bağlanınca toplam direnç birinin yarısıdır.

Evdeki lambalar neden paralel bağlanır?

Her lamba şebekenin tam gerilimini alsın ve biri kapanınca ya da bozulunca diğerleri çalışmaya devam etsin diye.

Paralel bağlı ampuller daha parlak yanıyorsa neden her şey paralel bağlanmıyor?

Paralel bağlamada pilden çekilen toplam akım artar, pil daha çabuk biter. Ayrıca bazı devrelerde akımın her elemandan geçmesi istenir; sigorta ve anahtar bu yüzden seri bağlanır.

Öğretmenler için

  • Deneyi açmadan önce sınıfa sor: “Hangi devredeki ampuller daha parlak yanar?” Çoğu öğrenci iki devrenin aynı olduğunu tahmin eder.
  • Teli silip yeniden çizmek, ampulü sökmenin güvenli bir karşılığı: öğrenciler bozup yeniden kurabilir.

Seri ve paralel bağlama deneyi

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.