Bu deneyde ne oluyor?
Potansiyometre, düğmesi çevrildikçe direnci değişen bir dirençtir. Bu devrede motorla seri bağlı; direnci büyüdükçe devreden geçen akım azalır.
Motorun hızı içinden geçen akıma bağlıdır. Akım azalınca motor yavaşlar, artınca hızlanır. Eski vantilatörlerin ve oyuncak arabaların hız düğmeleri aynı fikirle çalışır.
İki anahtar seri bağlı olduğu için motorun dönmesi için ikisinin de kapalı olması gerekir. Biri açıkken yol kesilir. Bu, mantıktaki “VE” bağlantısının elektrikteki karşılığıdır.
Formül
I = V / (R_motor + R_pot)
- I: devreden geçen akım, A
- V: pilin gerilimi, V
- R_pot: potansiyometrenin o anki direnci, Ω
Deneyde bunları dene
- Yalnızca S1’i kapat. Pervane dönmez: S2 açık olduğu için yol kesik.
- S2’yi de kapat. Pervane döner.
- Potansiyometrenin düğmesini bir uçtan öbür uca sürükle. Direnç azaldıkça pervane hızlanır, arttıkça yavaşlar.
- Pile çift tıklayıp gerilimi düşür. Aynı düğme konumunda pervane daha yavaş döner.
Sorular ve cevaplar
Potansiyometrenin direnci artınca devredeki akım ne olur?
Azalır. Toplam direnç büyür, gerilim aynı kaldığı için I = V / R küçülür.
Seri bağlı iki anahtardan biri açıkken motor neden çalışmaz?
Seri devrede akımın tek bir yolu vardır. Herhangi bir yerde yol açılırsa akım hiçbir yerden geçemez.
Potansiyometre nerelerde kullanılır?
Ses düğmeleri, ışık kısma (dimmer) düğmeleri, oyun kollarının çubukları ve eski radyoların ayar düğmeleri gibi yerlerde.
Öğretmenler için
- Öğrencilere anahtarları paralel bağlattırıp farkı sorun: bu kez biri kapalıyken bile motor döner (“VEYA”).
- Devreye bir ampermetre ekleyip düğme konumuna göre akımı tablo hâlinde yazdırabilirsiniz.






