İçeriğe geç
EN Ücretsiz aç
Lise

RC devresi ve osiloskop

Kondansatör 1 kΩ üzerinden doluyor, 10 kΩ üzerinden boşalıyor; osiloskop gerilimini zamana karşı çiziyor. Anahtarı açıp kapattıkça iki eğrinin farkını ekranda görüyorsun.

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.

Anahtar, dirençler, 470 µF kondansatör ve osiloskoptan oluşan RC devresi

Bu deneyde ne oluyor?

Osiloskop, bir gerilimin zamanla nasıl değiştiğini grafik olarak çizen ölçü aletidir. Burada kondansatörün iki ucuna bağlı; ekrandaki çizgi kondansatörün gerilimidir.

Anahtar kapanınca kondansatör 1 kΩ’luk direnç üzerinden dolar. Boşalırken ise akım yalnızca 10 kΩ’luk dirençten geçebilir. Direnç on kat büyük olduğu için boşalma da yaklaşık on kat yavaştır.

Her iki eğri de üstel biçimdedir: başta hızlı değişir, sonra yavaşlar. Bir zaman sabiti (τ = RC) sonunda dolan kondansatör son değerinin yaklaşık %63’üne ulaşır, boşalan ise yaklaşık %37’sine iner.

Formül

τ = R · C

  • τ: zaman sabiti, s
  • R: kondansatörün dolduğu ya da boşaldığı yoldaki direnç, Ω
  • C: sığa, F (470 µF = 0,00047 F)

Deneyde bunları dene

  1. Anahtarı kapat ve osiloskopa bak. Eğri hızla yükselip düzleşir: kondansatör doldu.
  2. Anahtarı aç. Eğri bu kez çok daha yavaş iner: 10 kΩ üzerinden boşalıyor.
  3. Boşaltma direncini 10 kΩ’dan 2 kΩ’a düşür. Boşalma eğrisi dikleşir, kondansatör daha çabuk boşalır.
  4. Anahtarı hızlıca açıp kapat. Kondansatör dolup boşalmaya fırsat bulamaz; ekranda testere dişine benzer bir çizgi oluşur.

Deneyi tarayıcıda aç →

Sorular ve cevaplar

10 kΩ ve 470 µF ile boşalmanın zaman sabiti kaç saniyedir?

τ = 10 000 · 0,00047 = 4,7 s.

Bir zaman sabiti sonunda dolan kondansatör ne kadar dolmuş olur?

Son geriliminin yaklaşık %63’üne. Yaklaşık beş zaman sabiti sonunda neredeyse tamamen dolmuş sayılır.

Osiloskop voltmetreden nasıl farklıdır?

Voltmetre o anki gerilimi bir sayı olarak gösterir. Osiloskop gerilimin zamanla değişimini çizgi olarak çizer; hızlı değişimler de görülür.

Öğretmenler için

  • Ekranda τ anını işaretletip %63 kuralını öğrencilere ölçerek buldurun.
  • Kondansatör dolma-boşalma deneyini önce yaptırıp sonra bunu açarsanız aynı olayı iki yoldan görürler.

RC devresi ve osiloskop

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.