Bu deneyde ne oluyor?
Osiloskop, bir gerilimin zamanla nasıl değiştiğini grafik olarak çizen ölçü aletidir. Burada kondansatörün iki ucuna bağlı; ekrandaki çizgi kondansatörün gerilimidir.
Anahtar kapanınca kondansatör 1 kΩ’luk direnç üzerinden dolar. Boşalırken ise akım yalnızca 10 kΩ’luk dirençten geçebilir. Direnç on kat büyük olduğu için boşalma da yaklaşık on kat yavaştır.
Her iki eğri de üstel biçimdedir: başta hızlı değişir, sonra yavaşlar. Bir zaman sabiti (τ = RC) sonunda dolan kondansatör son değerinin yaklaşık %63’üne ulaşır, boşalan ise yaklaşık %37’sine iner.
Formül
τ = R · C
- τ: zaman sabiti, s
- R: kondansatörün dolduğu ya da boşaldığı yoldaki direnç, Ω
- C: sığa, F (470 µF = 0,00047 F)
Deneyde bunları dene
- Anahtarı kapat ve osiloskopa bak. Eğri hızla yükselip düzleşir: kondansatör doldu.
- Anahtarı aç. Eğri bu kez çok daha yavaş iner: 10 kΩ üzerinden boşalıyor.
- Boşaltma direncini 10 kΩ’dan 2 kΩ’a düşür. Boşalma eğrisi dikleşir, kondansatör daha çabuk boşalır.
- Anahtarı hızlıca açıp kapat. Kondansatör dolup boşalmaya fırsat bulamaz; ekranda testere dişine benzer bir çizgi oluşur.
Sorular ve cevaplar
10 kΩ ve 470 µF ile boşalmanın zaman sabiti kaç saniyedir?
τ = 10 000 · 0,00047 = 4,7 s.
Bir zaman sabiti sonunda dolan kondansatör ne kadar dolmuş olur?
Son geriliminin yaklaşık %63’üne. Yaklaşık beş zaman sabiti sonunda neredeyse tamamen dolmuş sayılır.
Osiloskop voltmetreden nasıl farklıdır?
Voltmetre o anki gerilimi bir sayı olarak gösterir. Osiloskop gerilimin zamanla değişimini çizgi olarak çizer; hızlı değişimler de görülür.
Öğretmenler için
- Ekranda τ anını işaretletip %63 kuralını öğrencilere ölçerek buldurun.
- Kondansatör dolma-boşalma deneyini önce yaptırıp sonra bunu açarsanız aynı olayı iki yoldan görürler.






