Bu deneyde ne oluyor?
LDR (ışığa duyarlı direnç), üzerine düşen ışık azaldıkça direnci artan bir elemandır. Aydınlıkta direnci küçük, karanlıkta çok büyüktür.
Devrede LDR ile 4,7 kΩ’luk direnç pilin gerilimini aralarında paylaşıyor; buna gerilim bölücü denir. Karanlıkta LDR’nin direnci büyüyünce gerilimin büyük kısmı onun üzerine düşer ve transistörün tabanına yeterli gerilim gelir.
Transistör burada bir anahtar gibi çalışır: tabanına küçük bir akım gelince toplayıcı ile yayıcı arasından çok daha büyük bir akım geçirir ve LED yanar. Sokak lambaları ve otomatik bahçe ışıkları aynı fikirle çalışır.
Formül
V_LDR = V · R_LDR / (R₁ + R_LDR)
- V_LDR: LDR’nin üzerindeki gerilim (transistörün tabanına giden)
- V: pilin gerilimi, 9 V
- R₁: üstteki direnç, 4,7 kΩ
Deneyde bunları dene
- Güneşi en sağa sürükle (aydınlık). LED söner: LDR’nin direnci küçüktür, transistör iletmez.
- Güneşi yavaşça sola sürükle. Bir noktadan sonra LED yanar; ortam karardı.
- 4,7 kΩ’luk direnci 10 kΩ yap. LED daha karanlıkta yanmaya başlar: eşik değişti.
- Transistörü sil, LED’i doğrudan LDR’ye bağla. LED ya hiç yanmaz ya da çok sönük yanar: transistör olmadan akım yetmez.
Sorular ve cevaplar
LDR’nin direnci karanlıkta neden artar?
LDR’deki malzeme ışık aldıkça serbest yük taşıyıcıları oluşturur. Işık azalınca taşıyıcılar azalır ve direnç büyür.
Bu devrede transistör ne işe yarıyor?
Anahtar ve yükselteç görevi görür: LDR tarafındaki küçük akım, LED’i yakacak büyüklükte bir akımı açıp kapatır.
LDR ile 4,7 kΩ’luk direncin yerleri değiştirilirse ne olur?
Tersine çalışır: LED aydınlıkta yanar, karanlıkta söner.
Öğretmenler için
- Öğrencilerden LDR ile direncin yerini değiştirip aydınlıkta yanan bir “güneş alarmı” yapmalarını isteyin.
- Gerilim bölücüyü ayrıca tahtada iki dirençle hesaplayıp sonra deneye geçmek konuyu oturtur.






