İçeriğe geç
EN Ücretsiz aç
Lise

Kondansatör dolma ve boşalma deneyi

Bir anahtar kondansatörü önce pile, sonra bir LED’e bağlıyor. Dolarken gerilimi yavaşça yükseliyor, boşalırken LED’i yakıyor ve LED gittikçe sönükleşiyor.

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.

Çift yönlü anahtar, 4700 µF kondansatör, pil, dirençler ve LED’den oluşan devre

Bu deneyde ne oluyor?

Kondansatör elektrik yükünü kısa süre için depolayan bir elemandır. İçinde birbirine değmeyen iki iletken plaka vardır; pile bağlanınca bu plakalarda zıt yükler birikir.

Kondansatör bir direnç üzerinden dolarken hemen dolmaz. Başta hızlı, sonra giderek yavaşlayan bir eğriyle dolar. Ne kadar hızlı dolduğunu direnç ile sığanın çarpımı, yani zaman sabiti RC belirler. Bu devrede 470 Ω ve 4700 µF ile RC yaklaşık 2,2 saniyedir.

Boşalırken de aynı şey olur: akım başta büyüktür, kondansatördeki gerilim azaldıkça küçülür. LED bu yüzden aniden değil, yavaşça söner. Fotoğraf makinesi flaşları kondansatörde biriktirdiği enerjiyi bir anda boşaltır.

Formül

τ = R · C

  • τ: zaman sabiti, s (bu sürede kondansatör yaklaşık %63 dolar)
  • R: direnç, Ω
  • C: sığa, farad (F); 4700 µF = 0,0047 F

Deneyde bunları dene

  1. Anahtarı aşağı al. Kondansatörün gerilimi yavaşça 9 V’a doğru çıkar; ilk saniyelerde hızlı, sonra yavaş.
  2. Gerilim 9 V’a yaklaşınca anahtarı yukarı al. LED yanar ve birkaç saniye içinde yavaşça söner.
  3. Kondansatöre çift tıkla, sığayı 1000 µF yap ve tekrar dene. Dolma ve boşalma çok daha kısa sürer; LED hemen söner.
  4. Doldurma direncini 470 Ω’dan 1 kΩ’a çıkar. Kondansatör daha yavaş dolar: zaman sabiti büyür.

Deneyi tarayıcıda aç →

Sorular ve cevaplar

1 kΩ’luk direnç ve 1000 µF’lık kondansatörle zaman sabiti kaç saniyedir?

τ = R · C = 1000 · 0,001 = 1 s.

Kondansatör neden bir anda dolmaz?

Dolarken kondansatördeki gerilim pilinkine yaklaştıkça direncin üzerindeki gerilim, dolayısıyla akım azalır. Akım küçüldükçe dolma yavaşlar.

Kondansatör tamamen dolunca devreden akım geçer mi?

Doğru akım devresinde hayır. Plakalar arasında yalıtkan vardır; dolduktan sonra akım durur.

Öğretmenler için

  • Öğrencilere dolma süresince birkaç anda gerilimi okutup zamana karşı grafiğini çizdirin; eğrinin şekli tartışma açar.
  • Osiloskop deneyiyle birlikte kullanırsanız aynı eğriyi ekranda da görürler.

Kondansatör dolma ve boşalma deneyi

Ücretsiz, üyelik yok. Telefonda ve akıllı tahtada da açılır.